NUMIZMATYKA- pojęcia
Podstawowe pojęcia numizmatyczne
Ważniejsze pojęcia numizmatyczne
Awers
Główna strona monety lub medalu, a więc strona, na której widnieją najczęściej "dane" emitenta.
Bywa na niej portret, imię lub herb emitenta (właściciela regale menniczego). W przypadku współczesnych monet polskich awersem jest strona z godłem państwa. Na banknotach strona główna zawierać musi nazwę emitenta i podpisy odpowiedzialnych osób.
Rewers
Odwrotna w stosunku do awersu strona monety lub banknotu, zawierająca przeważnie mniej ważne informacje - rozmaite motywy ikonograficzne, np. budowle, popiersia sławnych ludzi, itd.
Brakteat (łac. bractea - blaszka)
Forma denara popularna w średniowieczu, bita na cienkiej blaszce jednym stemplem na miękkiej podkładce. Rysunek widoczny jest zarówno na awersie - wypukły, jak i na rewersie - wklęsły (negatywowy). Zastosowanie techniki brakteatowej podyktowane było potrzebą uzyskania możliwie dużej powierzchni, na której można by przedstawić bardziej rozbudowane treści manifestacyjne.
Denar
Denar (łac. denarius)
Główna rzymska moneta srebrna. Denary ulegały stopniowej dewaluacji i w końcu wybijano je niemal z czystej miedzi. Renesans srebrnego denara nastąpił w efekcie reformy monetarnej Karola Wielkiego (768-814), kiedy stał się on podstawową monetą. Denary przyjmowały niekiedy nazwy lokalne: w Niemczech zwano je fenigami, w Anglii pensami, w Czechach penizami. Polsce pierwsze denary wybito za pierwszych Piastów na przełomie X/XI wieku, a ostatnie za Jana Kazimierza w latach 1652-1653.
Halerz
Halerz to moneta srebrna, której bicie zainicjowano w szwabskim mieście Hall. Pierwsze halerzy przedstawiały krzyż i dłoń. Niewielka powierzchnia decydowała o stosowaniu uproszczonych motywów ikonograficznych. Szybko pojawiły się w mennictwie innych ziem Rzeszy Niemieckiej jako moneta drobna, głównie jako 1 denara. Współcześnie spotykane są w systemie monetarnym Czech (1/100 korony czeskiej) i Słowacji (1/100 korony słowackiej).
Rant
Rant
Boczna strona monety zwana także obrzeżem.
Stopień rzadkości monety
W Polsce najczęściej używaną skalą rzadkości jest ta opracowana przez Emeryka Hutten-Czapskiego (18281896), a używana nadal w popularnych katalogach E. Kopickiego, który przypisał poszczególnym stopniom rzadkości ilości monet zachowanych.
Ilość monet znanych (zachowanych):
R * = 1
R 8 = 2-3
R 7 = 4-6
R 6 = 7-25
R 5 = 26-120
R 4 = 121-600
R 3 = 601-3000
R 2 = 3001-15000
R 1 = 15001-80000
R = 80001-400000
- = powyżej 400000
Skala ta używana jest przede wszystkim do starego mennictwa. Określenia rzadkości monet w wypadku kiedy nie są znane wielkości emisji są zawsze orientacyjne. Przy ich ustalaniu brane są pod uwagę ilości monet zachowanych i w jakiejś formie dostępnych. W każdej chwili pojawienie się monet z jakiegoś skarbu, lub nawet z prywatnej kolekcji może wpłynąć znacząco na stopień rzadkości (przede wszystkim w odniesieniu do rzadkich monet).
Stan zachowania
7-stopniowa skala stanów zachowania monet.
I - menniczy monety bez śladów zużycia, dotyczy monet, które nigdy nie były używane jako środek płatniczy (tzn. nie były w obiegu)
II - znakomity dopuszczalne nieznaczne uszkodzenia powstałe w mennicy lub transporcie, może dotyczyć monet przeznaczonych do obiegu, lecz wycofanych z niego przed pojawieniem się charakterystycznych wytarć lub zarysowań
III - bardzo piękny nieznaczne ślady zużycia pochodzące z obiegu monety, lekkie wytarcie wyższych partii rysunku, drobne ryski, małe skaleczenia brzegu monety
IV - piękny widoczne ślady zużycia, ale bez wpływu na czytelność rysunku i napisów monety
V - bardzo dobry znaczne zużycie, pojedyncze fragmenty rysunku i legendy nie w pełni czytelne, ale moneta może być dokładnie i jednoznacznie określona (łącznie z datą, mennicą oraz wariantami napisowymi)
VI - dobry część rysunku i legendy całkowicie nieczytelna, monetę można określić rok, mennicę ale nie wariant napisowy)
VII - zły brak możliwości jednoznacznego określenia monety
Jest to skala uniwersalna, dotycząca zarówno monet starożytnych jak i najnowszych. Monety nowe, XX-wieczne praktycznie klasyfikuje się inaczej. Poza nielicznymi wyjątkami, monety gorsze niż stan III uważa się za źle zachowane i nie powinny one trafiać do zbiorów, ale określenie stan III obejmuje w tym przypadku również monety opisane jak dla stanu IV wg. ww. tabeli.
